Һади Атласов 1876 елның 29 августында Сембер губернасының Буа өязе Иске Чәке авылында туа. Аның әтисе – Мифтахетдин мулла була, әнисе Сәрвиҗамал исемле була.
Башлангыч белемне Атласов мәктәптә әтисе җитәкчелегендә ала, аннары укуын Буа мәдрәсәсендә дәвам итә, анда гарәп, фарсы һәм төрек телләрен үзләштерә. Рус телен мөстәкыйль өйрәнә.
1895 елда Сәет бистәсендә (Ырынбур янында) укытучылар педагогик курсларына укырга керә. Курсларда яңа методика буенча дөньяви белем дә бирәләр. Атласовның остазы Ф.Кәрими була, ул аның дөньяга карашын формалаштыруга зур йогынты ясый. Биредә Һади немец теле һәм әдәбиятын өйрәнә башлый. 1898 елда курсларны тәмамлагач, Буага кайта.
Дини һәм иҗтимагый эшчәнлеге
Мөселманнарның Диния нәзарәтендә Атласов имам һәм мөдәррис вазыйфасына имтихан тапшыра һәм 1903 елның маенда Самара губернасының Бөгелмә өязе Әлмәт авылына шушы вазыйфага чакырыла.
Яңа урында ул:
- мәдрәсәне җәдит мәдрәсәсенә әйләндерә;
- кызлар өчен мәктәп ача;
- имам вазыйфаларын — укыту һәм фәнни‑тикшеренү эшләре белән бергә алып бара;
- публицист буларак таныла.
1906 елда ул легаль булмаган III Бөтенроссия мөселман съездында катнаша, анда халыкны агарту яклап чыгыш ясый:
«Әйдәгез, башта надан, белемсез милләт арасында фәнне таратыйк, аны сәяси әдәбият белән таныштырыйк, балаларга хәзерге заман өчен кирәкле белем бирик. Аннары сәяси мәсьәләләр буенча бәхәсләшик. Тагын кабатлыйм, әйдәгез бу съездда мәгариф һәм нәшрият мәсьәләләренә генә игътибарны юнәлтик».
Шулай ук ул, Ш. Мәрҗанигә сылтама ясап, бердәм гомумроссия мөфтие идеясен яклый:
«Исламда ике лидер булырга тиеш түгел. Әгәр лидерлар күбрәк булса, таркалу булачак».
Сәяси эшчәнлеге һәм беренче репрессияләр
1907 елда Атласов Самара губернасыннан II чакырылыш Россия империясе Дәүләт Думасына депутат итеп сайлана, Хезмәт төркеменә керә һәм мөселман хезмәт төркеменең («мөселман хезмәт тәйфасе») актив әгъзасы була. Ул Думаның Мөселман хезмәт фракциясе органы булган «Дума» газетасын чыгаруда катнаша (аның 6 саны чыгып өлгерә, соңыннан газета ябыла).
1906 елда «яңа кагыйдәләр һәм интеллигенциябез» дигән брошюра бастырып чыгара, анда хөкүмәтнең рус булмаган халыкларга карата сәясәтен, аерым алганда, халык мәгарифе министрлыгының 1906 елның 31 мартындагы уку китаплары һәм әсбаплар бастыру турындагы яңа кагыйдәләрен тәнкыйтьли.
Бу эше өчен 1909 елда Сарытау суд палатасы аны 3 айга төрмәгә хөкем итә, рухани дәрәҗәсеннән мәхрүм итә, имам һәм мөдәррис вазифасыннан читләштерә. Тоткынлыктан соң да ул даими полиция күзәтүе астында була.
Фәнни һәм публицистик эшчәнлеге
Төрмәдән соң Атласов фәнни, әдәби‑публицистик һәм мәдәни‑агарту эшенә игътибарын туплый, татар халкы тарихы буенча материаллар җыя.
1911 елда аның «Себер тарихы» дигән китабы дөнья күрә, анда ул Туран, Төркестан һәм Скифия — бердәм төбәкнең төрле атамалары, ә себер Туран (Төркестанга) карый дип раслый.
1913 елда аны Казан университеты каршындагы археология, тарих һәм этнография җәмгыяте әгъзасы итеп сайлыйлар. Ул газета-журналларга яза башлый:
- «Йолдыз» (Казан);
- «Вакыт»(Оренбург);
- «Аң»(Казан);
- «Шура» (Оренбург);
- «Мәктәп», (Казан) һ. б.
Революцияләр һәм гражданнар сугышы чоры
Беренче бөтендөнья сугышы, Февраль һәм Октябрь инкыйлаблары вакытында, шулай ук Совет хакимиятенең беренче елларында Атласов Бөгелмәдә яши. Февраль Инкыйлабыннан соң ул Бөгелмә өязе земство идарәсенең халык мәгарифе бүлеген җитәкли.
Ул чорларда катнаша:
- Беренче Бөтенроссия мөселманнар корылтаенда (1-11 май, 1917, Мәскәү);
- Икенче Бөтенроссия мөселманнар корылтаенда (1917 елның июль–август айларында, Казан), анда эчке Россия һәм Себер төрки‑татар мөселманнарының милли‑мәдәни автономиясе буенча комиссия составына керә.
1918 елда, Бөгелмәдә Совет хакимияте урнаштырылганнан соң, җирле укытучылар семинариясендә укыта.
1919 елның апрелендә, Бөгелмә Колчакның акгвардия гаскәрләре тарафыннан алынгач, Атласов Бөгелмә өяз земство идарәсе рәисе итеп куела.
Акгвардиячеләр чигенгәннән соң ул Әзербайҗан Демократик Республикасына (АДР) күченә, анда Бакуда халык мәгарифе комиссариатының нәшрият бүлегендә эшли һәм җирле матбугатта яза.
Кулга алынулар
1920 елның сентябрендә (АДР таркалганнан соң) ОГПУ тарафыннан кулга алына һәм 10 елга ирегеннән мәхрүм ителә. Башта Баил (Әзербайҗан) төрмәсендә тотыла, аннары Чистайга күчерелә. 1921 елның 22 апрелендә Бөгелмә өяз суды аның Колчак администрациясе белән хезмәттәшлек итүдә гаепләнүен тулысынча аклый.
1921-1929 елларда Бөгелмәдә, Шөгер һәм Зәй‑Каратай авылларында тарих, география һәм немец теле укыта. Атеистик тәрбиягә һәм латин әлифбасын кертүгә каршы чыга.
1929 елның 29 гыйнварында «солтангалиевчылыкта»гаепләнеп кулга алына. 1930 елның 28 июлендә ОГПУ Коллегиясе тарафыннан СССР Җинаять кодексының 58-4, 11 статьялары буенча 10 елга лагерьларга хөкем ителә. Милеге конфискацияләнә. Мурманскта, Ак диңгездәге утрауда, аннары Соловкидагы лагерьларда утырып чыга. 1933 елның июнендә сәламәтлеге начараю сәбәпле азат ителә.
Бөгелмәгә кайткач, укытучылык эшенә урнаша алмый һәм 1934 елда Казанга күченә. Немец телен укыта, ләкин 1935 елның мартында «сәяси яктан ышанычсыз»буларак эштән куыла.
1936 елның 28 июлендә милли зыялыларның яшерен оешмасы («атласовщина») белән җитәкчелек итүдә гаепләнеп яңадан кулга алына. Казан НКВДсында 16 сорау алудан соң 1937 елның 2 маенда үзенә ябылган гаепне танырга мәҗбүр була.
1937 елның 28 октябрендә Идел буе хәрби округы хәрби трибуналы тарафыннан үлем җәзасына хөкем ителә.
Судта Атласов болай дип белдерә:
«Мин беркайчан да террорчы һәм шпион булмадым, бернинди заговорлар һәм яшерен оешмалар оештырмадым. Мин хәзерге заман кешесе түгел, ә үткән заман кешесе»» — ди.
1938 елның 15 февралендә Һади Атласов Казанда атып үтерелә. 1958 елның маенда СССР Югары суды Хәрби коллегиясе карары белән җинаять составы булмау сәбәпле аклана.
